Gratis jeugdhulp voor iedereen!

Jeugdzorg kost geld. Daar zijn de gemeenten sinds 2015 lelijk achter gekomen. Niet alleen kregen zij toen de verantwoordelijkheid ervoor de in mik geworpen, ook trok het rijk er voor het gemak een stuk minder geld voor uit dan het voorheen had gekost.

Jeugdhulp? Dure hobby!
Reden voor toenmalig wethouder Jan de Laat om in 2016 samen met 69 andere wethouders financiën een brandbrief aan de minister te sturen. En zo bekloeg wethouder Corine Dijkstra zich vandaag over de deal van lobbyclub VNG met het rijk over extra geld voor onder meer de kosten van maatschappelijke ondersteuning en jeugdhulp.

Gratis jeugdhulp voor iedereen?
Toch mag het wat kosten, die jeugdhulp in Gouda. Vanaf dit jaar stelt de gemeente namelijk geestelijke gezondheidzorg en begeleiding open voor iedere jeugdige, ongeacht of die dat nodig heeft. En dat terwijl toch ook wij wel eens mopperden over de matige jeugdhulp in ons gezellige kaasstadje.

Om te begrijpen hoe dit zit, moeten we even in de Jeugdwet duiken. “Huu, juridisch, dus moeilijk, mot dat nou?”, horen we u sputteren, maar niets is minder waar. De wetgever heeft zijn beste ambtenaartjes achter het toetsenbord gezet en er is zowaar een best-wel-helder-stukje-wetgeving-naar-de-mensen-toe uitgekomen.

Voorzieningen
In het jargon van de Jeugdwet treft de gemeente ‘jeugdhulpvoorzieningen’. Wat is precies nu zo’n voorziening? De wet geeft een definitie van jeugdhulp maar laat in het midden welke voorzieningen precies moeten worden aangeboden. Het is aan de gemeenteraad om dat te bepalen en in een verordening vast te leggen. De wet (art. 2.9 sub a Jw) maakt daarbij onderscheid tussen twee soorten voorzieningen: individuele voorzieningen en overige voorzieningen. Wat het verschil precies is, vertelt de wet niet met zoveel woorden, maar wordt met wat navlooien duidelijk.

Zo geeft onderdeel b van hetzelfde artikel 2.9 al een hint: voor een individuele voorziening is iets als ‘toegang’ en ‘toekenning’ nodig (we zien zo wat dat inhoudt). Nou, dan zal dat voor een ‘overige’ voorziening wel niet zo zijn. De toelichting bij de wet biedt uitkomst:

De door de gemeente te treffen voorziening kan zowel een algemene, vrij toegankelijke voorziening zijn als een individuele voorziening. Een individuele voorziening zal vaak betrekking hebben op meer gespecialiseerde zorg. De gemeente bepaalt zelf welke hulp vrij toegankelijk is en welke niet. Voor de niet vrij toegankelijke vormen van ondersteuning zal eerst beoordeeld moeten worden of de jeugdige of zijn ouders deze ondersteuning daadwerkelijk nodig hebben. Deze niet vrij toegankelijke voorzieningen veronderstellen dat daaraan een verleningbeslissing ten grondslag ligt op basis van een beoordeling van de persoonlijke situatie en behoeften van de aanvrager. De gemeente geeft daartoe een beschikking af met de mogelijkheid van bezwaar en beroep. Daarmee is tevens de rechtsbescherming van de burger gewaarborgd (zie paragraaf 9.3). (Kamerstukken II, 2012-2013, 33684 nr. 3, p. 18)

Er zijn dus naast individuele voorzieningen, waar toegang en toekenning bij komen kijken, ook algemeen toegankelijke voorzieningen. Die zijn, u raadt het al, algemeen toegankelijk. Meer smaken kent de wet niet. Weer wat geleerd. De wetgever legt dat verder uit:

De door de gemeente te treffen voorziening kan zowel een algemene, vrij toegankelijke (ook wel genoemd: collectieve), als een niet algemene, vrij toegankelijke (ook wel genoemd: individuele) voorziening zijn. Het is niet aannemelijk dat de gemeente alle vormen van ondersteuning onbeperkt zal aanbieden en dus vrij toegankelijk zal maken voor alle jeugdigen en hun ouders binnen de gemeente. Dit zal niet alleen financieel gezien onhaalbaar zijn maar ook vanuit zorginhoudelijk oogpunt niet wenselijk en niet noodzakelijk. De gemeente zal daarom zelf onderscheid moeten maken tussen de vormen van ondersteuning die zij vrij toegankelijk maakt voor iedere jeugdige of ouder binnen haar gemeente en welke vormen van ondersteuning niet vrij toegankelijk zijn en waarbij een individuele afweging gemaakt zal worden. Bij de vrij toegankelijke vormen van ondersteuning is het overigens wel denkbaar dat door de gemeente verlangd wordt dat de aanvrager voldoet aan een beperkt aantal algemeen geformuleerde maatstaven. Zo zouden bijvoorbeeld alleen personen die ouder of verzorger zijn in aanmerking kunnen komen voor een bepaalde voorziening die aangeboden wordt in verband met opvoedkundige problemen. Voor de niet vrij toegankelijke vormen van ondersteuning zal eerst beoordeeld moeten worden of de jeugdige of zijn ouders deze ondersteuning daadwerkelijk nodig hebben. Deze niet vrij toegankelijke voorzieningen veronderstellen altijd een verleningsbeslissing op basis van een beoordeling van de persoonlijke situatie en behoeften van de aanvrager. Het verlenen van een dergelijke individuele voorziening brengt verder met zich dat hiervoor een beschikking wordt afgegeven, waarmee de rechtsbescherming van de burger wordt gewaarborgd. Tegen deze beschikking staat in beginsel bezwaar en beroep open voor de betrokkene. (Kamerstukken II, 2012-2013, 33684 nr. 3, p. 138-139)

Algemene voorzieningen voor iedereen, specialistische hulp op maat en alleen als het écht nodig is. Makes sense, niet?

Algemeen toegankelijk is algemeen toegankelijk
Zo zijn we weer een stapje verder. De algemeen toegankelijke voorzieningen zijn zo algemeen toegankelijk, dat iedere jeugdige of zijn ouders er in beginsel gebruik van kunnen maken. Zonder beperking, zonder onderzoek naar de persoonlijke situatie en behoeften en zonder dat iemand daarover een beslissing moet nemen. U kunt denken aan een inloopspreekuur voor opvoedondersteuning, een loket waar jongeren advies kunnen vragen over pesten op school of de kindertelefoon. De gemeente moet die voorzieningen aan iedereen bieden die er maar gebruik van wil maken. Hooguit mag de gemeente een beperkt aantal algemeen geformuleerde eisen stellen, bijvoorbeeld dat je voor opvoedondersteuning wel een kind moet hebben. Nogal wiedes. Daarvoor is geen individueel onderzoek nodig.

Individuele voorzieningen daarentegen zijn bedoeld om maatwerk te leveren. Daarvoor is onderzoek nodig naar de specifieke situatie en hulpbehoefte van de jeugdige. De gemeente moet de voorziening toekennen in een schriftelijk besluit. Zie hier de betekenis van ‘toegang’ en ‘toekenning’.

Wat doet Gouda?
Een lastige taak, die jeugdhulp. Je weet immers niet van tevoren wie hoeveel hulp nodig heeft en het is een nogal dure aangelegenheid. Daar komt nog eens bij, dat niet alleen de gemeente mag verwijzen naar individuele voorzieningen, maar ook de huisarts, de medisch specialist en de jeugdarts. Ook de rechter kan bepalen dat de gemeente jeugdhulp moet bieden. Dat maakt de uitgaven onvoorspelbaar en dus lastig te begroten, iets waar gemeentebestuurders, en wethouders financiën in het bijzonder, een broertje dood hebben.

Wij deden een Wob-verzoekje en vonden de oplossing die Gouda heeft gekozen. Wat blijkt: Gouda heeft een paar slimme ambtenaren rondlopen in het Huis van de Stad. Die verzonnen een list:

  • We maken van het Sociaal Team een soort duizenddingendoekje. Niet alleen is het eerste aanspreekpunt, het doet ook het onderzoek naar de hulpvraag, adviseert de gemeente daarover en geeft en passant ‘onafhankelijke’ cliëntondersteuning.
  • Dat niet alleen, het Sociaal Team gaat individuele jeugdhulp die veel voorkomt, zoals begeleiding en GGZ, voortaan zelf uitvoeren.
  • We geven het Sociaal Team voor al deze taken een vast bedrag aan subsidie.
  • Omdat we af willen van die onvoorspelbare kosten van individuele voorzieningen en vooral van het gedoe dat we steeds een beschikking moeten typen, noemen we de individuele voorzieningen die het Sociaal Team zelf uitvoert voortaan algemene voorzieningen. Dat scheelt ook weer bezwaar en beroep, want zonder beschikking heeft zo’n burger nu eenmaal niets om bezwaar tegen te maken.
  • Om ervoor te zorgen dat het Sociaal Team niet voor ieder wissewasje een individuele voorziening adviseert waarvoor wij weer een stapel papier in de typemachine moeten draaien, leggen we het Sociaal Team harde targets op.
  • Haalt het Sociaal Team die targets niet, dan vorderen we de subsidie lekker weer terug.

In de subsidiebeschikking (deel 1, deel 2 en deel 3) staat daarover het volgende:

Er is voor gekozen om de basisbegeleiding jeugd en volwassenen en de basis GGZ jeugd voortaan als algemene voorziening aan te bieden. Onderstaande verplichtingen zijn erop gericht om de verschuiving van basisbegeleiding jeugd en basis GGZ jeugd vanuit het maatwerk naar de basishulp als algemene voorziening te bewerkstelligen.
1. Een verschuiving van basisbegeleiding jeugd maatwerk naar algemeen van minimaal 70% van de totale uren begeleiding ten opzichte van 2016 (20.000 uren basis begeleiding totaal in 2016).
2. Een verschuiving van basis GGZ van maatwerk naar algemeen van minimaal 95% van de basis GGZ behandeling ten opzichte van 2017 (60 trajecten verwezen door Sociaal Team). Hierbij wordt uitgegaan van inzet Basis GGZ zo ver deze binnen de invloed van het Sociaal Team ligt.
Daarnaast bent u verplicht tot een bereik van 3000 kwetsbare huishoudens.

Indien niet voldaan wordt aan de aan de subsidie verbonden verplichtingen, kan ik de subsidie intrekken of ten nadele wijzigen en terugvorderen.
(subsidiebeschikking, p. 5)

Wat voorheen na deugdelijk onderzoek en op basis van een schriftelijk besluit aan een zorgverlener werd overgelaten, gebeurt vanaf nu door het Sociaal Team zelf. Daarbij slaat de gemeente twee vliegen in één klap. Men is namelijk meteen van die lastige pgb’s af. Die komen immers alleen in beeld bij een individuele voorziening. Het Sociaal Team zoekt maar lekker uit hoe het deze targets haalt. Omdat het zowel de rol van eerste aanspreekpunt, onderzoeker, adviseur en cliëntondersteuner speelt, zou het zomaar kunnen dat de advisering meer wordt gedreven door het halen van deze targets dan door de belangen van de jeugdige.

Een kniesoor die daarover zeurt. Want het gloedjenieuwe Sociaal Team 0-100+ heeft ook een upside:

Gratis jeugdhulp voor iedereen!!!
Algemene voorzieningen zijn geen individuele voorzieningen. Dus zijn ze voor iedereen toegankelijk. Meer smaken kent de wet immers niet. Voortaan zijn de basis-GGZ en basisbegeleiding er voor iedereen. Er mag niet individueel worden onderzocht of deze hulp wel écht nodig is. Algemeen toegankelijk is algemeen toegankelijk. Doet het Sociaal Team wél onderzoek naar de individuele situatie en hulpvraag, dan is het geen algemeen toegankelijke voorziening meer maar een individuele. De gemeente moet dan gewoon een toekenningsbesluit nemen en de keuze voor een pgb bieden.

Dat biedt perspectieven! Wilt u weer eens lekker met z’n tweeën naar de film? Geen zorgen, het Sociaal Team komt uw kinderen begeleiden. Heeft Feyenoord verloren of zijn de voetbalplaatjes op? Geen nood, het Sociaal Team komt zoonlief troosten. Cavia dood? Het Sociaal Team verzorgt een rouwbegeleidingstraject.

Gemeente Gouda, namens de jeugd hulde en dank voor dit gulle gebaar!