Herman

Redactie   27 juni 2016   Geen reacties op Herman

‘Herman!’
‘Herman Pleij’
De emeritus hoogleraar kijkt verschrikt op.
‘Herman Pleij!’
‘Dit is de dag dat u in Gouda op straat wordt herkend’.
Het is zondagochtend en de achtenswaardig loensende Neerlandicus stiefelt over Kleiweg richting het MuseumGouda. Ik houd een pen en een boek omhoog en kijk hem vragend aan.
‘Als ’t u blieft?’
Niemand wijst een fan af. Zeker geen doorluchtige taalvorser als Herman Pleij. Minzaam pakt hij mijn boek en schuift zijn bril op z’n voorhoofd om beter te zien welk Pleijboek hij moet signeren.
‘De Malleus Maleficarum? Die heb ik niet geschreven’ zegt de hoogleraar verbaasd.
‘Wilt u niet liever een gesigneerd exemplaar van mijn Erasmuslezing kopen?’
Pleij reikt naar zijn schoudertas.
‘Nee dank u. Ik wil graag dat u mijn Malleus Maleficarum signeert. En wellicht met een opdracht? Bijvoorbeeld waarom u denkt dat Erasmus, als hij echt zo dol was op Gouda, zich steevast Roterodamus noemt?’
‘Ach dat is toch geschiedkundig entertainment. Louter historisch variété. Tilt u daar niet zo zwaar aan. Wilt u mij verexcuseren? Ik heb een afspraak.’
De gebogen rug vlucht voort.

‘Cornelius Loos!’
Pleij stopt abrupt en kijkt om.
‘Wat zegt u daar?’
‘Cornelius Loos’
‘U kent hem?’
‘Maar natuurlijk professor. Cornelius Loos is hier in 1546 geboren’.
‘Daar, in dat rijtje huizen’ en ik wijs in de richting van de Lage Gouwe.
Pleij peinst even en zet zijn tas neer.
‘Geef mij je boek eens, jongen’.
De professor is een tijd bezig en heeft twee volle pagina’s nodig om zijn verhaal op te schrijven alvorens het met een glimlach terug te geven. Ik wacht tot hij achter het stadhuis is verdwenen en sla mijn boek open:

Elegie voor Cornelius Loos door Herman Pleij
“Ik, Cornelius Loosaeus Callidius, geboren in Gouda te Holland, maar gearresteerd en gevangen gehouden in het Keizerlijk Klooster van Sint Maximus nabij Trier, op last van de meest reverende en meest ontzagwekkende heer de pauselijke internuntius Octavius”. Zo begint de publiekelijke herroeping van Cornelius Loos op 15 maart 1593 ten overstaan van een kerkelijke inquisitie in Brussel.
Cornelius Loos is wat mij betreft een van de grootste helden uit de vaderlandse geschiedenis. Hij wordt geboren in Gouda en groeit daar op, studeert in Leuven en vestigt zich in 1585 in Trier als hoogleraar Theologie. Hier maakt hij het hoogtepunt van de door Europa razende heksenvervolgingen mee. Tienduizenden vrouwen worden gemarteld en op gruwelijke wijze terechtgesteld. Het gebruikte wetboek heet de Malleus Maleficarum oftewel de Heksenhamer. Geschreven door Henricus Institores en Jacob Sprenger tussen 1485-1486.
Cornelius Loos is de eerste die zich openlijk verzet tegen deze gruwzame praktijken. Hij schrijft protestbrieven aan de stadsmagistratuur van Trier. Als dat niet blijkt te werken, schrijft hij een aanklacht in de vorm van zijn boek De vera et falsa magia. Hierin protesteert hij fel tegen de heksenvervolging, de ridicule bewijsvoering in de Malleus Maleficarum, marteling als verhoormethode en het achterlijke bijgeloof van de heksenvervolgers. Hij beledigt hiermee de bisschop van Trier die op dat moment een van de machtigste mannen in Rome is. De bisschop neemt het manuscript in beslag en laat Cornelius Loos arresteren, langdurig martelen en zijn ‘dwaling’ herroepen. Voordat zijn doodvonnis door verbranding kan worden uitgevoerd, sterft hij in 1595 in gevangenschap. De gedachten van Loos leiden er mede toe dat de Malleus Maleficarum uiteindelijk wordt verboden. Daarmee redt hij ontelbare vrouwen het leven.

Cornelius Loos, de onversaagde held uit Gouda.
Die tijdens zijn herroeping voor de Inquisitie met z’n gemartelde lichaam de naam van zijn geboorteplaats respectvol prevelt,
krijgt niet eens een steegje naar zich vernoemd.

En Erasmus van Roterodamus? Ach laat ook maar.